ԵԴԱԻ

Երեխաների և դեռահասների առողջության ինստիտուտ

Երեխաների և դեռահասների առողջության ինստիտուտը (ԵԴԱԻ)` «Արաբկիր» Բժշկական համալիրի առանցքային ստորաբաժանումներից մեկն է: Հանդիսանալով Երեխաների առողջության պահմանման Հանրապետական կազմակերպչական-մեթոդական կենտրոնի հետևորդը, ԵԴԱԻ վերահիմնադրվել է 2003թ.-ին` ստանձնելով ոլորտի կազմակերպչական մեթոդաբանական գործառույթների զգալի հատվածի իրագործումը:

Ինստիտուտի առաքելությունն է` նպաստել Հայաստանի երեխաների և դեռահասների առողջությանը և զարգացմանը:

Ինստիտուտի գործունեությունը ուղղված է ազգային առողջապահական քաղականության և կանոնակարգերի, հայեցակարգային, ռազմավարական և ներդրումային ծրագրերի մշակմանը և իրագործմանը, առողջապահական մասնագետների կարողությունների զարգացմանը, նորագույն մոտեցումների, տեղական և արտերկրյա մասնագետների փորձի փոխանակման խրախուսմանը:

Noyemberyan-training

ԵԴԱԻ գործունեության հիմնական ուղղություններն են`

  • Հայաստանում երեխաների առողջական իրավիճակի մասին տեղեկատվության և վիճակագրական տվյալների հավաքագրում և վերլուծություն, գիտական ուսումնասիրությունների և հետազոտությունների իրագործում.
  • մասնակցություն ազգային քաղաքականության և կանոնակարգերի մշակմանը.
  • մասնագիտական, կրթական և ներդրումային ծրագերի մշակում և իրագործում
  • մասնակցություն երեխաների և դեռահասների առողջության և զարգացման ոլորտում կլինիկական ուղեցույցների մշակմանը.
  • բուժաշխատողների կարողությունների զարգացում` կազմակերպելով ուսուցողական դասընթացներ, սեմինարներ և դասախոսություններ
  • աջակցություն երեխաների իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված միջոցառումներին.
  • աջակցություն առողջ ապրելակերպի խթանման ուղղությամբ իրականացվող աշխատանքներին.
  • աջակցություն դեռահասներին /երիտասարդներին բարյացակամ ծառայությունների ստեղծմանը.
  • աջակցություն երեխաների քրոնիկ հիվանդությունների վաղ հայտնաբերման և վարման բարելավմանն ուղղված ծառայությունների զարգացմանը.
  • մասնագիտացված բժշկական օգնություն տրամադրելու նպատակով` Հայաստանի տարբեր շրջաններ շարժական բժշկական թիմերի այցերի կազմակերպում:

Մեր աշխատանքի հիմնական սկզբունքներն են`

Համագործակցություն. Լավագույն արդյունքն ապահովելու նպատակով ԵԴԱԻ-ն սերտորեն համագործակցում է երեխայի առողջության ոլորտում գործող բոլոր շահագրգիռ կողմերի` մասնագետների, հանրապետության և մարզերի պետական մարմինների, ազգային և միջազգային փորձագետների, հանրային առողջապահական ոլորտի ներկայացուցիչների, կառավարական կառույցների, տեղական և միջազգային հասարակական կազմակերպությունների հետ:

Ինտեգրացիա. ԵԴԱԻ աշխատում է տարբեր գերատեսչությունների, մասնավորապես առողջապահական, սոցիալական և կրթական ոլորտի, ինչպես նաև առողջության պահպանման համակարգի առաջնային, երկրոդային և երրորդային մակարդակներում ծառայությունները համակարգելու ուղղությամբ:

Նորարարություն. Երկար տարիների ընթացքում «Արաբկիր» ԲՀ-ԵԴԱԻ-ն առաջատար տեղ է զբաղեցրել Հայաստանում երեխաների առողջության ոլորտում` ներդնելով ժամանակակից փորձը և նորարարական մոտեցումները: Ներկայումս ԵԴԱԻ-ն ծավալուն գործունեություն է իրականացնում մանկաբուժական առողջապահական կառույցների գործելակարգը միջազգային չափանիշներին համապատասխանեցնելու ուղղությամբ:

ՀաշվետվողականությունՏարբեր երկրներից բազմաթիվ գործընկերների հետ համագործակցության պատմությունն ապացուցել է հաշվետվողականության կարևորությունը երկարատև, արդյունավետ համագործակցություն ստեղծելու համար:

Կայունություն. Հայաստանում առողջապահության ոլորտի զարգացման պատմության մեջ առկա են բազմաթիվ օրինակներ, որոնք փաստում են, որ նախապես մշակված կատարյալ ծրագրերն ընդհատվել են արտաքին ֆինանսավորման դադարեցման պատճառով: Հետևաբար, ցանկացած ծրագրի առաջին փուլից սկսած, կայունությունն առաջնայնությունների թվում է:

ԵԴԱԻ գործունեությունը
Գործունեության ոլորտներ և իրականացված ծրագրեր.

Առողջապահական քաղաքականություն և ռազմավարություն

ԵԴԱԻ-ն ակտիվորեն մասնակցում է երեխաների և դեռահասների առողջության ոլորտում քաղաքականության, ռազմավարական փաստաթղթերի մշակման աշխատանքներին:  Երեխաների և դեռահասների առողջության և զարգացման ազգային ռազմավարություն և 2016-2020 թթ. գործողությունների ծրագիր:

«Մոր և մանկան ծառայությունների ենթակառուցվածքների և անձնակազմի գնահատում» ծրագիրն իրականացվել է 2010-2011թ., ՀՀ ԱՆ և Վորլդ Վիժն Հայաստանյան գրասենյակի հետ համագործակցությամբ: Վերհանվեցին ներկայիս համակարգի ուժեղ և թույլ կողները, առկա խնդիրները: Առաջարկություններն օգտագործվեցին ոլորտում գործողությունների պլանավորման և քաղաքականության մշակման համար:

photos Training Medical College

  • Շարունակական բժշկական կրթում մանկաբուժության ոլորտում և արտագնա ակտիվություններ

ԵԴԱԻ կազմակերպում է դասընթացներ և սեմինարներ Երևանում` մայրաքաղաքի և մարզերի բուժաշխատողների համար, ինչպես նաև մասնագիտացված բժշկական օգնություն տրամադրելու նպատակով Հայաստանի տարբեր շրջաններ է գործուղում մասնագետներ` տեղում դասընթացների, սեմինար պարապմունքների անցկացման և տեղական մասնագետների վերապատրաստման նպատակով:

ՀՀ Առողջապահության նախարարության կազմակերպչական մեթոդական աշխատանքների, ինչպես նաև նպատակային ծրագրերի շրջանակներում` ԵԴԱԻ կազմակերպում է Հայաստանի տարբեր շրջաններ շարժական բժշկական թիմերի այցեր` մասնագիտացված բժշկական օգնություն տրամադրելու նպատակով: Հազարավոր երեխաներ ստացել են անհրաժեշտ խորհրդատվություն, բուժում և համապատասխան ուղեգրումներ` մանկական ոլորտի առաջատար մասնագետների մոտ:

«Համայնքի ենթակառույցների զարգացման, համայնքային և մարզային բուժաշխատողների գիտելիքների և մասնագիտական հմտությունների բարելավման ծրագիր», իրականցվել է Արմավիրի մարզում` «Սի.Օ.Էյ.Էֆ. Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամի» հետ համագործակցությամբ, 2005թ.: ԵԴԱԻ կողմից, ոլորտի առաջատար մանկական մասնագետների ներգրավմամբ, մշակվել է «Մանկաբուժության ձեռնարկ» և «Մանկական հասակի ամենատարածված հիվանդությունների վարման ուղեցույցներ»–ի փաթեթ: Փորձարկվեց աշխատանքային տեղում վերապատրաստման դասընթացի մոդելը, որն էլ հետագայում իրականցվում է այլ շրջաններում կազմակերպվող սեմինարների ժամանակ:

Երեխայի զարգացում և զարգացման հապաղումեր/ խանգարումներ ունեցող երեխաների ռեաբիլիտացիա

ԵԴԱԻ գործունեությունն այս ոլորտում միտված է Հայաստանում մանկական հաշմանդամության կանխարգելմանը, զարգացման խանգարումներով երեխաների առողջական վիճակի բարելավմանը և հասարակության մեջ ինտեգրմանը` վաղ միջամտության ծրագրերի իրականացման, զարգացման հապաղումներով երեխաներին սպասարկող անձնակազմի գիտելիքների խորացման և Հայաստանի մարզերում վերականգնողական կենտրոնների հիմնադրման միջոցով:

«Առողջ սկիզբ. Հայաստանում հաշմանդամ երեխաների իրավունքների պաշտպանություն» ծրագիրն իրականցվել է «Առաքելություն Արևելք» դանիական միջազգային օգնության և զարգացման և «Հույսի կամուրջ» հասարակական կազմակերպությունների հետ համագործակցությամբ` Դանիայի Թագավորության արտաքին գործերի նախարարության զարգացման գործակալության (ԴԱՆԻԴԱ) հովանավորությամբ, Արմավիր, Գեղարքունիք և Տավուշ մարզեր, 2006 – 2013թթ.:

Ծրագրի շրջանակում ստեղծվել են Երեխայի զարգացման և վերականգնողական կենտրոններ (ԵԶՎԿ) Արմավիր և Իջևան քաղաքում, վերապատրաստվել են կենտրոնների բազմամասնագիտական թիմերը: Բուժաշխատողների և հարակից մասնագետների համար ստեղծվել է ուսումնական նյութերի համապարփակ փաթեթ, ներառյալ «Զարգացման և վարքագծային մանկաբուժության հիմունքները» դասագիրքը, «Երեխայի զարգացման խանգարումները և վերականգնման հիմունքները» ձեռնարկը, ուսուցողական մոդուլներ վերականգնողական թիմերի համար, լուսավորչական նյութեր ծնողների համար: Զարգացման հապաղումների հայտնաբերման և վաղ միջամտության ուղեգրումները բարելավելու նպատակով թիրախ շրջանների բուժաշխատողները վերապատրաստվել են երեխայի զարգացման խանգարումների ուղղությամբ: ԵԶՎԿ-ներում ներդրվել է հատուկ կարիքներով երեխաների հայտնաբերման և հսկողության նոր համակարգ, որը հնարավորություն է ընձեռել ճշգրիտ տվյալներ հավաքագրել մանկական հաշմանդամության վերաբերյալ:

Մանկական պալիատիվ օգնություն

20170317_1129022015թ.-ից Մանկական բժիշկների հայկական ասոցիացիան և ԵԴԱԻ, Բաց հասարակություններ  հիմնադրամի աջակցությամբ, սկսել է ՀՀ-ում մանկական պալիատիվ օգնության ներդրման ուղղությամբ աշխատանքները: Իրականացվեց Հայաստանում մանկական պալիատիվ խնամքի կարիքների գնահատում, մշակվեց և քննարկվեց «Երեխաների պալիատիվ բժշկական օգնության և սպասարկման» հայեցակարգը, առանձին գործողություններ արտացոլվեցին Երեխաների և դեռահասների առողջության և զրագացման ռազմավարությունում և 2016-2020թթ.-ի գործողությունների ծրագրում:

Դպրոցահասակ երեխաների և դեռահասների առողջություն: Առողջ ապրելակերպ

Դեռահասների առողջության բարելավման ծրագիր, 2005 – առ այսօր:

ԵԴԱԻ մասնակցել է Դեռահասներին/ երիտասարդներին բարյացակամ առողջապահական ծառայությունների (ԴԲԱԾ) հայեցակարգի մշակմանը` ՄԱԿ-ի Մանկական հիմնադրամի և Հանուն ընտանիքի առողջության ՀԿ-ի հետ: Իրականացվել են համատեղ գործողություններ և միջոցառումներ քաղաքականություն մշակողների, առողջապահության և կրթության ոլորտի մասնագետների հետ, բնակչության իրազեկում, կրթական և լուսավորչական նյութերի մշակում բուժանձնակազմի և երիտասարդների համար դեռահասների առողջությանը վերաբերող խնդիրների շուրջ, ԱՀԿ-ի Դեռահասների առողջություն կողմնորոշիչ ծրագրի տեղայնացում և բուժանձնակազմի վերապատրաստում, ԴԲԱԾ ստանդարտների և չափորոշիչների մշակում, դեռահասների առողջությանը վերաբերող օրենսդրության վերլուծություն և Ազգային ժողովում երիտասարդների առողջության խնդիրների մասին լսումների անցկացում: 2010թ.-ին ԵԴԱԻ մասնակցել է ոլորտի ուսումասիրման և գնահատման աշխատանքներին` իրականցված միջազգային փորձագետի կողմից: Անցկացված հետազոտության արդյունքները արտացոլված են «Հայաստանում դպրոցահասակ երեխաների և դեռահասների համար առողջապահական ծառայությունների ուժեղացում» զեկույցում, որտեղ զետեղվել են ոլորտի զարգացման հեռանկարները և առաջարկները:

«Դեռահասներին բարյացական ծառայությունների ստեղծում Արմավիրի և Կոտայքի տարաժաշրջանների քոլեջներում» ծրագիրն իրականցվել է Ջինիշյան հիշատակի հիմնադրամի և Երեխաների առողջության պահպանման ասոցիացիայի հետ, 2006թ.: Ծրագրի նպատակն էր Արմավիրի և Կոտայքի տարածաշրջանների քոլեջների ուսանողների շրջանում առողջ ապրելակերպի խրախուսումը և սեռական ու վերարտադրողական առողջության խնդիրների կանխարգելումը:

«Հատուկ կարիքներ ունեցող դեռահասների վերարտարդողական առողջության իրազեկության բարձրացում» ծրագիրն իրականացվել է 2013 թ. ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի աջակցությամբ: Ծրագրի շրջանակներում իրականացվել են դասընթացներ Ապարան ամառային ճամբարում գտնվող հատուկ կարիքներ ունեցող դեռահասների հետ, Y-Peer ազգային համացանցի հետ համատեղ: Երևանի 2 դպրոցներում անցկացվել են սեմինարներ ծնողների, ուսուցիչների և աշակերտների հետ, պատրաստվել են տեղեկատվական նյութեր ուսուցիչների, ծնողների և աշակերտների համար:

«Դեռահասների բարյացակամ առողջապահական, հոգեբանասոցիալական ինտեգրացված ծառայությունների պիլոտային մոդելի ներկայացում Երևանում և մարզերում» ծրագիրն իրականացվեց 2012-2014 թթ.-ին, ՀՀ ԱՆ, ԿԳՆ, ԱՍՀՆ հետ համատեղ, ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամի աջակցությամբ: Ծրագրի նպատակն էր` հզորացնել դպրոցականներին տրամադրվող ծառայությունները, բարելավել դեռահասների ֆիզիկական և հոգեկան առողջությունը, խրախուսել առողջ ապրելակերպը, հոգալ առողջական կարիքները: Հստակեցվել են դպրոցական բուժքրոջ, դեռահասային բժշկի, հոգեբանի, սոց.մանկավարժի գործելակերպերը, աշխատանք է կատարվել Երևանի 2 և Արմավիրի մարզի 1 գյուղական դպրոցի անձնակազմի, աշակերտական և ծնողական խորհրդի հետ, բացահայտվել են առողջության խնդիրներ և վարքի խանգարումներ ունեցող երեխաներ: Դպրոցների անձնակազմը համագործակցել է Արաբկիր ԲՀ-ԵԴԱԻ գտնվող դեռահասներին բարյացկամ կլինիկայի հետ` բացահայտելով և ըստ անհրաժեշտության ուղեգրելով աշակերտներին մասնագիտական  խորհրդատվության:Israel seminar-2014

ԵԴԱԻ ակտիվորեն մասնակցում է առողջ ապրելակերպի ուղղությամբ աշխատանքներին, անցկացնում սեմինարներ դեռահասների, բուժաշխատողների և ուսուցիչների համար, մշակում և տարածում կրթական նյութեր: 2015-2016թթ.-ին իրականացվել է 8-11 դասարաններում անցկացվող «Առողջ ապրելակերպ» դասընթացի ուսուցիչների համար ձեռնարկի վերանայում և լրամշակում:

2017թ.-ին ԿՏՏԻ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հետ համագործակցությամբ, ՅՈՒԷՆԷՅԴՍ-ի տեխնիկական օգնության ռեգիոնալ ծրագրի շրջանակներում, Ռուսաստանի Դաշնության Կառավարության ֆինանսական աջակցությամբ ստեղծվել է www.teenslive.am հայալեզու տեղեկատվական պորտալը դեռահասների և երիտասարդների համար: Կայքում տեղադրված են բազմաթիվ հոդվածներ և խորհուրդներ դեռահասներին հուզող թեմաներով` առողջություն, շփման գաղտնիքներ, սեր և հարաբերություններ և այլն: Կայքից կարելի է տեղեկանալ օգտակար և հետաքրքիր նորություններին, գտնել օգտակար հղումներ, կարևոր հեռախոսահամարներ,  ինչպես նաև հարց ուղղել ինստիտուտի մասնագետներին:

  • «Դպրոցահասակ երեխաների առողջության վարքագծի հետազոտություն»Untitled

«Դպրոցահասակ երեխաների առողոջության վարքագիծ» միջազգային հետազոտությունն  ուղղված է դեռահասների առողջության և առողջական վարքագծի ուսումնասիրմանը, դրանց վրա ներազդող տարբեր առողջապահական, կրթական, սոցիալական, ընտանեկան և անձնային գործոնների բացահայտմանը: ԴԵԱՎՀ թույլ է տալիս ստանալ հավաստի և  ներկայացուցչական տվյալներ ազգային մակարդակում, համեմատել տարբեր երկրների ցուցանիշները, պլանավորել նպատակային միջամտությունների իրականացումը: ԴԵԱՎՀ-ն իրականացվում է 4 տարին մեկ՝ ԱՀԿ Եվրոպական տարածաշրջանային գրասենյակի հովանու ներքո, աշխարհի 47 երկրներում:

Պիլոտային ԴԵԱՎ հետազոտությունն անցկացվել է 2005թ.-ին, ՄԱԿ-ի Մանկական հիմնադրամի աջակցությամբ: 2007թ.-ին Հայաստանը դարձել է ԴԵԱՎ Եվրոպական ցանցի անդամ: 2009/2010 և 2013/2014թթ.-ին անցկացվեցին լայնամաշտաբ ԴԵԱՎ հետազոտությունները 11, 13, 15 և 17 տարեկանների շրջանում: 2017/2018թթ.-ին անցկացվելու է նոր հետազոտություն:

13.05.2016թ.-ին Արաբկիր ԲՀ-ԵԴԱԻ-ի կողմից մասնագիտական հանրությանը ներկայացվեց «Հայաստանի Դպրոցահասակ երեխաների առողջության վարքագիծ» 2013/14 թթ.-ի ազգային հետազոտություն (ԴԵԱՎՀ) վերլուծությունը: Հետազոտությունն իրականացվել է ՀՀ ԿԳՆ, Գիտության պետական կոմիտեի, ԱՆ, ԱՀԿ-ի, ՄԱԿ–ի Բնակչության հիմնադրամի և ԴԵԱՎՀ միջազգային գիտական ցանցի հետ համագործակցությամբ: Հետազոտությունը բացահայտել է հայ դեռահասների ֆիզիկական և հոգեկան առողջության մի շարք խնդիրներ`յուրօրինակ սննդային վարքագիծ, ֆիզիկական ակտիվության էական պակաս և այլն: Մասնավորապես, 15–ից 17 տարեկանում կտրուկ աճում է ծխախոտի օգտագործումը, տղաների շրջանում զգալիորեն բարձր է ֆիզիկական կռիվների հաճախականությունը: Հայ դեռահասները առանձնանում են դպրոցի նկատմամբ դրական վերաբերմունքով, ուրույն պատկեր ունի ընտանիքի մթնոլորտը: Կյանքով բավարարված է հարցված դեռահասների շուրջ 90%-ը, ինչն ամենաբարձր ցուցանիշն է միջազգային կտրվածքով: Հետազոտության արդյունքները մատնանշում են Հայաստանում երեխաների, դեռահասների ու երիտասարդների շրջանում հանրային առողջապահական ծրագրերի իրագործման կարևորությունը և առավել արդիական ուղղությունները:

Մեր գործընկերները

2003թ.–ից ի վեր ԵԴԱԻ-ն համագործակցում է հետևյալ կառույցների հետ.

ՀՀ Առողջապահության նախարարություն, ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարություն, Տեղական առողջապահական կառույցներ և բուժհաստատություններ, Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն, ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամ, ՄԱԿ-ի բնակչության հիմնադրամ, Առաքելություն Արևելք Հայաստան, Վորլդ Վիժն Հայասատան, Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամ, Հայ օգնության ֆոնդ, Ջինիշյան հիշատակի հիմնադրամ, ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալություն, ՄԱԿ-ի ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի հարցերի համատեղ ծրագիր (UNAIDS), Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպություն (ԿՏՏԻ ՅՈՒՆԵՍԿՕ), առողջապահության ոլորտում գործող այլ տեղական և միջազգային կազմակերպություններ:

Մեր աշխատակիցները

 

Sergey Sargsyan

Սերգեյ Սարգսյան,

կենտրոնի ղեկավար

Eva

Եվա Մովսեսյան,

երեխաների և դեռահասների առողջության և զարգացման ծրագրերի համակարգող

Marina

Մարինա Մելքումովա,

դեռահասային առողջության ծրագրերի համակարգող

ԵԴԱԻում  է գտնվում Մանկական բժիշկների հայկական ասոցիացիայի գրասենյակը:

Ասոցիացիայի նախագահ` պրոֆեսոր Ա.Ա. Սարգսյան:

Գործ. տնօրեն`  Ե.Ա. Մովսեսյան:

 

Տվյալներ կապի համար`

«Արաբկիր» բժշկական համալիր- Երեխաների և դեռահասների առողջության ինստիտուտ

Հասցե` Մամիկոնյանց 30, Երևան 0014, Հայաստանի Հանրապետություն

Հեռ.` +37410 23 60 30, 23 86 68 / 1145, 1044, 2208

Ֆաքս` +37410 28 41 70

URL: www.arabkirjmc.am/icah

Էլ.փոստ` sargsyans@dolphin.am ; icah@arminco.com

 

Հրատարակություններ